Başta vergi kanunları olmak üzere birçok kanunda değişiklik öngören 28.01.2010 tarih ve 5951 sayılı, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 05.02.2010 tarih ve 27484 sayılı Resmi Gazetede yayımlandı.

Yürütme ve yürürlük maddeleri hariç, geçici maddelerle birlikte 15 maddeden oluşan Kanun’un; 2 maddesi 6183 sayılı Kanun’la, 2 maddesi Harçlar Kanunu’yla, 1 maddesi 5084 sayılı Kanun’la ilgili olmak üzere toplam 5 maddesi vergi uygulamalarıyla ilgilidir.

1.   Vergi Kanunlarında Yapılan Değişiklikler

a)  Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da Yapılan Değişiklikler

aa) Ödeme Emrine İtirazla İlgili Değişiklik

6183 sayılı Kanun’un, ödeme emrine itiraz edilmesi durumunda, ödeme emrine dayanak olan amme alacağı için tahsil dairesine teminat gösterilmesi halinde, takip işlemlerinin durdurulmasını öngören 58. maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

Kanun’un gerekçesinde, 20.01.1982 tarihinde yürürlüğe giren İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun tahsilât işlemlerinden dolayı açılan davalarda takibin durmayacağı hükmü nedeniyle uygulama olanağı kalmayan düzenlemenin kaldırıldığı belirtilmektedir.

Değişiklik çerçevesinde bundan sonra teminat gösterilmesi takip işlemlerini durdurmayacaktır. Takip işlemlerinin durdurulabilmesi ancak, davanın açıldığı idari yargı merciinden yürütmenin durdurulması kararının alınması halinde mümkün olacaktır.

ab) Vergi Borcunun Gayrimenkulle Ödenmesine İlişkin Düzenleme

Borcunu ödemede çok zor duruma düştüğü inceleme raporu ile tespit edilen mükelleflerin vergi borçlarına karşılık olmak üzere, bunlara ait gayrimenkullerin Maliye Bakanlığınca satın alınmasına olanak sağlayan 6183 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesinde yer alan düzenlemenin süresi 31.12.2014 tarihine kadar uzatılmıştır.

Esas olarak kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kurumlar için yaygın uygulama olanağı olan düzenleme, koşulları sağlayan bütün mükellefler için de başvurulabilecek bir yöntemdir. Kanun’un TBMM Genel Kurulunda görüşülmesi sırasında Maliye Bakanı tarafından verilen bilgiden, bu güne kadar; 13 gerçek ve tüzel kişiden 37.636.650 liralık, 101 belediyeden 97.570.158 liralık, kamu kurum ve kuruluşlarından ise 600.085.611 liralık vergi borcuna mahsuben gayrimenkul alındığı anlaşılmaktadır.

Düzenlemeden Kimler Yararlanabilir?

6183 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi kapsamında, bu Kanun kapsamına giren borçlarına karşılık olarak taşınmazları Maliye Bakanlığınca satın alınabilecek olan mükellefler şunlardır:

• İktisadi devlet teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri.
• 5411 sayılı Kanun’a göre faaliyeti devam eden kamu bankaları.
• Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri, bunlara ait tüzel kişiler veya bunlara bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar.
• Yukarıda sayılanlar dışında kalıp da borçlarını ödemede çok zor duruma düştüğü inceleme raporu ile tespit edilen diğer mükellefler.

Düzenleme Kapsamında Vergi Borcuna Karşılık Hangi Taşınmazlar Devredilebilir?

6183 sayılı Kanun kapsamına giren borçlara karşılık olmak üzere Maliye Bakanlığınca satın alınacak taşınmazların;

• Yukarıda sayılan mükelleflerin mülkiyetinde bulunması,
• Bu mükelleflerin tüzel kişilik olmaları halinde, tüzel kişiliğin mülkiyetinde ya da ortaklarının mülkiyetinde bulunması,
• Taşınmazların üzerinde, amme borçları dolayısıyla vergi dairesi tarafından konulanlar hariç olmak üzere, herhangi bir takyidatın bulunmaması,
• İmar planı geçen bölgeler içinde inşa edilmiş ve kamu hizmetlerinin sunulmasına elverişli bina halinde bulunması ya da bina inşaasına elverişli arsa veya 5084 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek arazi ve arsa olması,

gerekmektedir.

Düzenlemeden Yararlanmak İçin Nasıl Başvurulur?

6183 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesinden yararlanmak isteyen mükelleflerin aşağıdaki belgelerle bağlı bulundukları vergi dairesine başvurmaları gerekir. Birden fazla vergi dairesine borç varsa, başvuru tarihi itibariyle yıllık gelir ve kurumlar vergisi yönünden bağlı bulunulan yer vergi dairesine başvurulması, başvuruda borçların olduğu diğer vergi dairelerinin de belirtilmesi gerekir.

• 1 seri no.lu Tahsilât Genel Tebliğinin 8/a no.lu ekinde yer alan örneğe uygun dilekçe (Zor duruma düşen şirketlerin borçlarının terkinine yönelik olarak taşınmazını teklif eden ortakların başvurularında, 1 seri no.lu Tebliğin 8/b no.lu ekinde yer alan örneğe uygun dilekçe.)
• Kanun kapsamındaki borçlara karşılık olarak önerilen taşınmazların tapu senetlerinin bir örneği.
• Taşınmazı tanıtıcı dokümanlar (imar durumunu ve binalar için yapı durumunu gösterir belge, takyidat durumunu da gösterir tapu kayıt örneği, broşür, fotoğraf vb.)
• Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için, başvuru tarihinden önceki geçici vergi dönemini kapsayan bilanço, diğer mükellefler için ise 1 seri no.lu Tebliğin 9 no.lu ekinde yer alan form.

Çok Zor Durum Nedir ve Nasıl Tespit Edilir?

Şirketlerin vergi borcunu gayrimenkulle ödeyebilmeleri için çok zor duruma düştüklerinin inceleme raporu ile tespit edilmesi gerekmektedir.

Vergi borcunu ödemede “çok zor durumda” olup olunmadığının tespitine yönelik incelemeler vergi denetmenleri tarafından yapılmakta ve incelemeler yasal düzenleme gereği 1 ay içinde tamamlanmaktadır.

Mükelleflerin “çok zor durumda” olup olmadıklarının tespitinde; mükellefler itibariyle 1 seri no.lu Tebliğde açıklanan çeşitli rasyolar kullanılmakta ve analiz sonucu bulunan oranların, Tebliğ ile belirlenen oranlarda ya da daha küçük olması şartı aranmaktadır.

Tebliğde yapılan düzenlemeye göre, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin çok zor durumlarının tespitinde aşağıdaki rasyo kullanılmakta ve sonucun 0,5 veya 0,5’den küçük bir değerde olması durumunda bu mükelleflerin “çok zor durumda” oldukları kabul edilmektedir.

(Dönen Varlıklar – Stoklar) / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar < 0,5

Düzenleme Kapsamında Yapılan Devirler KDV’ye Tabi midir?

6183 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi çerçevesinde vergi borçlarına karşılık devredilen taşınmazların ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyetinde bulunan işletmenin aktifine kayıtlı veya envanterine dahil bulunması halinde bunların teslimi, (KDV Kanunu’nun 17/4-r maddesinde yer alan düzenleme gibi) bazı istisnalar hariç, katma değer vergisine tabidir.

Ticari, sınaî, zirai ve serbest meslek faaliyetinde bulunmayan mükellefler tarafından devredilen taşınmazların teslimi ise yine istisnaları (satışın müzayede mahallinde yapılması gibi) hariç katma değer vergisine tabi değildir.

Düzenlemeyle İlgili Ayrıntılı Açıklamalara Nasıl Ulaşabiliriz?

6183 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesinde yer alan düzenlemeyle ilgili olarak 1 seri no.lu Tahsilât Genel Tebliğinin Üçüncü Kısım Üçüncü Bölümünde ayrıntılı açıklamalar yer almaktadır.

b)  Harçlar Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler

ba) Finansal Faaliyet Harçlarına İlişkin Düzenleme

5951 sayılı Kanun’la bazı finansal faaliyet harçları artırılmış, halen yeni açılan banka şubeleri için açılış aşamasında bir kereye mahsus olmak üzere ödenen bazı harçların ise her yıl ödenmesi öngörülmüştür.

Yapılan değişiklik aşağıda özetlenmiştir:

• Türkiye'de kurulu bankaların (katilim bankaları dahil) ve yabancı bankalarca Türkiye'de açılan merkez şubelerine ilişkin izin belgeleri için finansal faaliyet harcı her yıl için 200.000 TL olmuştur (böylelikle 2010 yılı için önceden geçerli olan 148.181,95 TL'lik harç 200.000 TL'ye çıkmıştır).
• Serbest bölgelerde faaliyet göstermek üzere kurulan bankalar ve açılan yabancı banka şubelerine ilişkin belgeler (her banka, her şube ve her yıl için) için finansal faaliyet harcı 200.000 TL olmuştur (böylelikle 2010 yılı için önceden geçerli olan 148.181,95 TL'lik harç 200.000 TL'ye çıkmıştır)
• Bütün bankaların, serbest bölgelerdekiler de dahil olmak üzere açılan şubeleri (yabancı bankalarca serbest bölgelerde açılan şubeler hariç) için düzenlenen belgelere ilişkin harçlar (her şube ve her yıl için) bir önceki takvim yılı başındaki nüfusa göre belirlenmiştir.
• Harç tutarlarının nüfusa göre dağılımı şu şekildedir;

Böylelikle 2010 yılı için önceden 29.635,85 TL olarak belirlenen ve sadece şube açılışında tek seferlik ödenen harçlar, şubenin faaliyette bulunduğu belediyenin nüfusuna göre artmakta ve her bir şube için her sene ödenmeye başlanacaktır. Daha önceden 2010 yılı için ödenen harçlar ile yeni hesaplanacak tutarlar arasındaki fark tutarı 5 Şubat 2010'dan itibaren tahakkuk etmiş sayılacak ve 1 ay içerisinde ödenmesi gerekecektir. Dolayısıyla, bankaların ana merkezi için 200.000 TL ile 148.181,95 TL arasındaki fark ve her bir şubeleri içinde önceki takvim yılı başındaki belediye'nin nüfusuna göre değişen tutarlarda harç 1 ay içinde ödenmesi gerekmektedir.

Maliye Bakanının TBMM’de Kanun’un görüşülmesi sırasında yaptığı açıklamadan, finansal faaliyet harçlarında yapılan değişikliğin, bu harcı ödemekle yükümlü olanlara yaklaşık 400 milyon lira ek yük getirdiği anlaşılmaktadır.

c)   5084 Sayılı Kanun’da Yapılan Değişiklikler

5951 sayılı Kanun’la, 5084 sayılı Kanun çerçevesinde 49 ilde uygulaması yapılan ve 31.12.2007 tarihine kadar tamamlanan yatırımlar açısından 31.12.2009 tarihinde sona eren sigorta primi işveren hissesi teşvikinin uygulama süresi, 31.12.2012 tarihine kadar uzatılmaktadır.

Öte yandan, Kanun’la sadece 31.12.2007 tarihine kadar tamamlanan yatırımlar açısından süre uzatılmıştır. Bu tarihten sonra tamamlanan yatırımlar için süre zaten 31.12.2012 tarihine kadardır ve Kanun bu tarihle ilgili bir değişiklik öngörmemektedir.

5084 sayılı Kanun’la düzenlenen ve süresi uzatılan sigorta primi desteği, 2010 yılı başı itibariyle, organize sanayi bölgelerinde veya endüstri bölgelerinde bulunan işletmelere, istihdam edilen her işçi için yaklaşık 142 lira, diğer işletmelere ise yaklaşık 114 lira tasarrufu sağlamaktadır.

5084 sayılı Kanun kapsamında sigorta primi desteği yanında gelir vergisi stopajı teşviki ve enerji desteği de yer almakla birlikte, Kanun’la sadece sigorta primi desteğinin süresi uzatılmış, ücretler üzerinden ödenen gelir vergisi stopajı teşvikinin ve enerji desteğinin süresi uzatılmamıştır.

Kanun’un yasalaşma süreciyle ilgili TBMM dokümanlarında, gelir vergisi stopajı teşvikinin uygulama süresinin, asgari geçim indirimi nedeniyle, bu teşvikin anlamını büyük ölçüde kaybettiği gerekçesiyle uzatılmadığı anlaşılmaktadır. Bu teşvik 2010 yılı başı itibariyle, organize sanayi bölgelerinde ve endüstri bölgelerinde bulunan işletmelere istihdam edilen her işçi için yaklaşık 93 lira, diğer işletmelere ise yaklaşık 75 lira vergi tasarrufu sağlamaktadır. Asgari geçim indirimi ise ödenecek vergi tutarını yine her işçi için, işçinin ailevi durumuna bağlı olarak yaklaşık 55-93 lira azaltmaktadır. Asgari geçim indiriminin gelir vergisi stopajı teşvikinin önemini bazı durumlarda tamamen yok ettiği görülmekle birlikte, bazı durumlarda işletmelere ciddi vergi tasarrufu sağlayabileceği görülmektedir.

Değişikliğin yürürlük tarihi 01.01.2010 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla Ocak 2010 dönemi için de sigorta primi işveren hissesi desteği uygulanabilecektir.

2.   Diğer Düzenlemeler

5951 sayılı Kanun’la vergi dışı düzenlemeler de yapılmış olup, bu düzenlemelerden bazıları özetle şunlardır:

• Kısa çalışma süresinin uzatılması ve kısa çalışma taleplerinin uygunluk tespiti denetimi için yapılan giderlerin de işsizlik sigortası fonundan karşılanması öngörülmüştür.  
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun geçici 9. maddesinde yer alan ve yeni ek istihdam için sigorta primi desteği öngören düzenleme değiştirilerek, teşvik süresi bir yıl daha uzatılmıştır.
• Mesleki hizmetler kapsamında çalışacak yabancılara akademik ve meslekî yeterliliğe ilişkin prosedürün tamamlanması sürecinde ön izin verilmesi suretiyle yabancı meslek mensuplarının hem denklik ve mesleki yeterlilik bakımından denetim dışında kalmasının önlenmesi hem de meslekî unvanlar kullanılmaksızın çalışabilmeleri sağlanmıştır. Kanun’la ayrıca, mesleki eğitim alanı dışındaki bir görevde istihdam edilecek yabancılar için ilgili mercilerden mesleki yeterlilik konusunda görüş alınmayacağına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

İlgili Kanun metnine aşağıdaki bağlantı yardımıyla ulaşabilirsiniz.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı kanunlarda değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

Saygılarımızla.

Recep Bıyık

Mevzuat Eğitim ve Araştırma Başkanı